Στοιχεία επιβλεπόντων καθηγητών:
Αγγελική Σαέττα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ
Αφροδίτη Νόννη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ
Χαρά Γακιοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ
Περίληψη:
Εισαγωγή: Το σηματοδοτικό μονοπάτι Wnt παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του οργανισμού καθώς και στην ομοιόσταση ενήλικων ιστών. Μεταβολές των επιπέδων έκφρασης συστατικών του μονοπατιού οδηγούν σε απορρύθμιση της σηματοδότησης και σχετίζονται με την καρκινογένεση. Η συμμετοχή του μονοπατιού Wnt στην καρκινογένεση του παχέος εντέρου καθώς και η συχνότητα απορρύθμισης του, το καθιστούν έναν ελκυστικό θεραπευτικό στόχο.
Υλικά και Μέθοδοι: Χρησιμοποιήθηκαν 102 καρκινικά δείγματα παχέος εντέρου και 10 δείγματα φυσιολογικού παρακείμενου ιστού, από τα οποία απομονώθηκε RNA το οποίο, στην συνέχεια, μεταγράφηκε σε cDNA. Ακολούθησε ανάλυση των σχετικών επιπέδων έκφρασης γονιδίων του μονοπατιού Wnt, στα οποία περιλαμβάνονται τα γονίδια του συνδέτη WNT2, των υποδοχέων FZD4 και FZD7, της β-κατενίνης και των μεταγραφικών παραγόντων TCF4 και LEF1, με την εφαρμογή ημιποσοτικής PCR πραγματικού χρόνου, χρησιμοποιώντας ως ενδογενές γονίδιο το PPIA, ενώ η ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε με την μέθοδο ΔΔCt. Τέλος, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση, με το λογισμικό SPSS, για την εύρεση πιθανών συσχετίσεων των επιπέδων έκφρασης των υπό μελέτη γονιδίων με κλινικοπαθολογοανατομικά χαρακτηριστικά και με την παρουσία μεταλλαγών στα γονίδια KRAS, NRAS, BRAF του μονοπατιού ΜΑΡΚ.
Αποτελέσματα: Παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα έκφρασης mRNA των γονιδίων WNT2, FZD4, FZD7, TCF4 και LEF1 σε ποσοστό 59%, 39%, 53%, 47% και 48% των δειγμάτων, αντίστοιχα, ενώ μειωμένα επίπεδα έκφρασης mRNA παρατηρήθηκαν στο γονίδιο CTNNB1 (β-κατενίνη) σε ποσοστό 57%. Στατιστικά σημαντική συσχέτιση προέκυψε μεταξύ των επιπέδων έκφρασης των μεταγραφικών παραγόντων TCF4 και LEF1 με την κατηγορία Τ του όγκου, όπου παρατηρήθηκαν αυξημένα επίπεδα έκφρασης στους όγκους Τ3/4 έναντι των όγκων Τ1/2. Επιπλέον, στατιστικά σημαντική συσχέτιση προέκυψε μεταξύ των επιπέδων έκφρασης του γονιδίου της β-κατενίνης και της μετάστασης στους επιχώριους λεμφαδένες (Ν), όπου παρατηρήθηκαν μειωμένα επίπεδα έκφρασης στους όγκους Ν2. Δεν παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση των επιπέδων έκφρασης των γονιδίων με την παρουσία μεταλλαγών στα γονίδια KRAS, NRAS, BRAF του μονοπατιού ΜΑΡΚ. Στατιστικά σημαντική θετική γραμμική συσχέτιση, προέκυψε μεταξύ των επιπέδων έκφρασης όλων των υπό μελέτη γονιδίων μεταξύ τους. Η συσχέτιση μεταξύ της έκφρασης της β-κατενίνης με την έκφραση τόσο του TCF4 όσο και του LEF1 καθώς και των δύο μεταγραφικών παραγόντων μεταξύ τους βρέθηκε ισχυρή (R>0,6). Οι συσχετίσεις της έκφρασης του γονιδίου WNT2 με τους υποδοχείς FZD4 και FZD7 καθώς και του FZD4 με τους μεταγραφικούς παράγοντες TCF4, LEF1 βρέθηκε οριακά ισχυρή (R>0,5).
Συζήτηση: Διαπιστώθηκε διαταραχή των επιπέδων έκφρασης mRNA των υπό μελέτη γονιδίων του μονοπατιού Wnt σε σημαντικό ποσοστό των δειγμάτων. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την γραμμική συσχέτιση των επιπέδων έκφρασης μεταξύ των υπό μελέτη γονιδίων, καταδεικνύει την πολυεπίπεδη απορρύθμιση του μονοπατιού Wnt, και τον σημαντικό ρόλο που φαίνεται να έχει στην καρκινογένεση του παχέος εντέρου. Επιπλέον, η συσχέτιση των επιπέδων έκφρασης της β-κατενίνης και των TCF4 και LEF1 με το στάδιο του όγκου, υποδεικνύει την πιθανή σημασία τους ως δείκτες επιθετικής βιολογικής συμπεριφοράς. Κατά συνέπεια, η μελέτη των επιπέδων έκφρασης γονιδίων του μονοπατιού Wnt παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον και θα συμβάλλει πιθανά στην ανάδειξη θεραπευτικών στόχων για τον καρκίνο παχέος εντέρου.